Kavramsal Çerçeve

1. EKOTURİZM

Ekoturizm, çevrenin korunması ve yerel toplulukların refahının temel alındığı nefes kesici doğal alanlara sorumlu seyahati temsil eder. Aynı zamanda hem turistleri hem de yerel halkı çevre sorunları hakkında eğitme sorumluluğunu da üstlenir. Doğal kaynakların korunması ve muhafaza edilmesinin vurgulanması onu Sürdürülebilir Kalkınmanın bir alt bileşeni haline getirmektedir.

Ekoturizm, “ekolojik etiketli bir otelde” tatil yapmaktan çok daha fazlası olarak değerlendirilmektedir. Küçük bir grupla doğa yürüyüşü yapmak, ormanda tek başına bisiklete binmek, dalış yapmak, ağaç dikmek, Madagaskar’da tura katılmak veya Afrika’daki bir vahşi yaşam parkında safariye çıkmak gibi çok çeşitli faaliyetleri kapsar ve bunların hepsi Ekoturizm faaliyetleri olarak kabul edilir.

Ekoturizmin en önemli özelliklerinden biri de yerel toplumu dahil etmesidir. Turistler yerel halka daha fazla saygı göstermeye, geleneklerini, göreneklerini ve mutfaklarını tanımaya ve yerel olarak alışveriş yapmaya teşvik edilir. Böylece bölge hakkında daha derin bilgi edinme şansına sahip olurlar. Ekoturizmin kültürel açıdan duyarlı ve faydalı olması, kültürel dejenerasyonun önlenmesine yardımcı olur ve sağlar.

Ekoturizm, geleneksel tatillerin ötesine geçerek, turistlere sadece keyifli bir deneyim sunmakla kalmaz, aynı zamanda yerel halk ve çevre için de fayda sağlar. Bu yaklaşım, çevrenin korunmasına ve yerel toplumların refahına odaklanırken, aynı zamanda turistlerin yerel kültürleri keşfederek benzersiz deneyimler yaşamalarına imkân tanır. Sonuç olarak, ekoturizm, farklı kültürlere ve çevreye dair daha derin bir farkındalık oluşturarak, bu deneyimin en değerli yanlarından birini oluşturur.

Ekoturizm rehberi veya konaklama sahibi olarak, ziyaretçilerin sorumlu seyahatten keyif almasını sağlamak önemlidir. Tatillerini olabildiğince sorunsuz hale getirecek şekilde planlama yapın. Ziyaretçilere, yolculukları boyunca benimseyecekleri tutumları sunarak ekoturizm bilincine sahip olmalarını teşvik edin ve bu süreçte anlamlı deneyimler yaşamalarına olanak tanıyın.

1.1. Ekoturizm İlkeleri

Ekoturizm, turizmin olumsuz etkilerini en aza indirerek, aynı zamanda ekonomik, kültürel ve çevresel açıdan doğaya ve ev sahibi topluluklara fayda sağlamayı hedefler. Bu yaklaşım hem ziyaretçiler hem de ev sahipleri için olumlu deneyimler sunmayı amaçlar. Ekoturizm kavramı bir dizi önemli ilkeye dayanır. Ancak bunları kısaca özetlemek gerekirse, ekoturizmin temel ilkeleri dört ana başlıkta toplanabilir.

1.2. Ekoturizmin Faydaları ve Olası Riskleri

İyi planlandığı ve uygulandığı takdirde ekoturizmin çevre, yerel topluluklar ve turizm endüstrisi için pek çok faydası vardır.

FAYDALARI

• Hem yerel halk hem de turistlere eğitim şansı
• Yerel topluluklar için gelir ve istihdam oluşturma fırsatı
• Doğal kaynakların korunması ve muhafaza edilmesi
• Kültürlere ve geleneklere saygıyı ve takdiri teşvik
• Karbon ayak izini azaltma
• Çevre bilincini teşvik
• Esnaf ve küçük işletmelere destek
• Nesli tükenmekte olan hayvan ve bitki türlerinin korunması

Resim 4 freepik.es

Ekoturizm sorumlu seyahati teşvik etmeye ve doğayı korumaya çalışsa da bazı olası tehditler vardır. Tehditlerle karşı karşıya kalmamak için dikkatli planlama, yönetim ve paydaşlarla işbirliği Ekoturizmin temel bileşenleri olarak düşünülmelidir.

RİSKLERİ

• Yerel Gelenekler: Turist maruziyetinin artması yerel kültürlerin yozlaşmasına sebep olabilir.
• Mevsimsellik: Ekoturizm sezonu nedeniyle işler mevsimsel olabilir; bu da yerel topluluklar için ekonomik iktidarsızlığa yol açabilir.
• Yeşil Yıkama (Greenwashing): Ekoturizme olan talep arttıkça, bazı işletmeler ekonomik fayda sağlamak için “çevre dostu” veya “sürdürülebilir” olduklarını iddia edebilirler ancak bu genelde yanıltıcıdır

Resim 5 earth.com

1.3. Ekoturizmin Geleceği: Eğilim ve Fırsatlar

Bunları biliyor muydunuz?

• Y kuşağının %73‘ü çevre dostu seyahat için daha fazla ödeme yapmaya hazır. (Kaynak: Nielsen)
• Turizm operatörlerinin %55‘i sürdürülebilir seyahatin önümüzdeki beş yıl içinde seyahat planlaması için temel bir gereklilik haline gelmesini bekliyor. (Kaynak: skift araştırması)
• Küresel gezginlerin %71‘i önümüzdeki 12 ay içinde daha sürdürülebilir seyahat etmek istediklerini belirtiyor. (Kaynak: Booking.com Sürdürülebilir Seyahat Raporu 2022)
• Gezginlerin %68′i seyahatleri sırasında yerel sürdürülebilirlik çalışmaları hakkında bilgi edinmek istediklerini belirtmiştir. (Kaynak: Virtuoso anket sonucu 2022)

Ekoturizm ve Sürdürülebilir Kalkınma dünyası büyümeye devam ettikçe otantik ve sürdürülebilir seyahate olan talep ve ilgi de artıyor. Ekoturizme yönelik bu büyük gelişme hızı ve taleple birlikte bazı yeni trendler ortaya çıkmıştır.

• İnsanlar Ekoturizme daha fazla ilgi duymaya başladıkça Eko-sertifikasyon daha önemli hale gelmektedir. Sertifikalar edinmek, sizi bilinçli gezginlerin seçiminde ön plana çıkarabilir.
• Turistler tatil yaparken daha önce deneyimlemediği yeni bir deneyim yaşamaya daha meyilli hale geliyor. Örneğin, çiftçilik, el sanatları veya yerli halkla beraber yemek pişirmek gibi sürdürülebilir uygulamalar.
• Ekoturizm uygulamaları dünyanın dört bir yanındaki gezginleri rehberler ve konaklama yerleriyle buluşturmayı çok kolay hale getiriyor. Bu şekilde, çok daha fazla gezgine erişebilirsiniz.

2.TURİZM’İN OLUMSUZ ÇEVRESEL ETKİLERİ

Sürekli artan, 2024 yılında 1.4 milyarı aşan turist sayısıyla birlikte, maalesef genel olarak gözlemlenen gerçek, insanların tatil sırasında daha fazla gıda ve su israf etmeye, plastikleri aşırı kullanmaya, doğayı kirletmeye ve daha fazla enerji tüketmeye çok daha yatkın olduklarıdır. Kısacası bu, iklim değişikliğini hızlandıran, ekosistemleri, ekonomileri ve insan toplumlarını riske atan daha fazla karbon emisyonu anlamına geliyor.

Bazı istatistikler, Turizmin Dünya üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için daha sürdürülebilir ve sorumlu turizm uygulamalarına duyulan acil ihtiyacı ortaya koymaktadır:

Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü (UNWTO), turizmin küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık %8’ini oluşturduğunu belirlemiştir. Tek başına hava yolculuğu, turizm kaynaklı emisyonların tahmini %50’sini oluşturmaktadır.

Seyahatten kaynaklanan karbon emisyonlarını göz önünde bulundurarak, ekoturizm insanları seyahat etmenin en çevre dostu olan toplu taşıma kullanımını teşvik eder.

UNWTO, turizmin yılda yaklaşık 1,5 milyar ton atığa sebep olduğunu tahmin etmektedir. Turizm, Dünya için en zararlı atıklardan biri olan plastik atığın en büyük üreticilerinden biridir.

Ekoturizm, geri dönüşümü teşvik eden, tek kullanımlık malzemelerden kaçınan ve geride atık bırakmamayı hedefleyen bir turizm türüdür.

UNESCO Dünya Mirası Merkezi, UNESCO Dünya Mirası Alanlarının %60’ının kitle turizmi nedeniyle “seyrelme veya ticarileşme” riski altında olduğunu bildirmiştir

Ekoturizm, kitle turizminin aksine, yerel topluluklara verilen rahatsızlığı en aza indiren daha küçük grup seyahatlerini teşvik eder. Eko turistler destinasyonunu keşfederken yerel kültürleri takdir etmeye ve saygı göstermeye teşvik edilir. Ayrıca ekoturizm, yerel sakinleri işe alarak, ziyaretçileri onlardan alışveriş yapmaya teşvik eder ve bölge hakkındaki bilgilerine değer vererek onlarla işbirliği yapar.

3.SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA NEDİR?

Sürdürülebilir kalkınma, etkilerinin sürekli izlenmesini ve daha da önemlisi proaktif olmayı gerektiren kesintisiz bir süreçtir. Bu, sürdürülebilir turizm için de geçerlidir. Sürdürülebilirlik, turizm gelişiminin uzun vadeli sürdürülebilirliğini güvence altına almak için çevresel, ekonomik ve etik (sosyo-kültürel) boyutların uygun bir şekilde dengelenmesine dayanır.

Sürdürülebilir turizm, belirli bir turizm türüne atıfta bulunmaz. Aksine, tüm turizm türlerinin gelecek nesiller için sürdürülebilir olmasını sağlama amacıdır.

3.1.Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri

Ekoturizm neredeyse tüm Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile bağlantılıdır. Ancak bazılarıyla daha yakından ilgilidir. Aşağıdaki Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile açıklamalarını eşleştiriniz.