Εννοιολογικό πλαίσιο

1. ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Ο οικοτουρισμός ενσαρκώνει τη δύναμη των υπεύθυνων ταξιδιών σε φυσικές περιοχές που κόβουν την ανάσα, όπου η διατήρηση του περιβάλλοντος και η ευημερία των τοπικών κοινοτήτων αποτελούν τα θεμέλια. Αναλαμβάνει επίσης την ευθύνη της εκπαίδευσης τόσο των τουριστών όσο και των κατοίκων για τα διάφορα περιβαλλοντικά ζητήματα. Η έμφαση στην προστασία και τη διατήρηση των φυσικών πόρων τον καθιστά υπο-συνιστώσα του αειφόρου τουρισμού.

Ο οικοτουρισμός θεωρείται κάτι πολύ περισσότερο από διακοπές σε ένα «οικολογικό ξενοδοχείο». Περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, όπως για παράδειγμα πεζοπορία με μια μικρή ομάδα, ποδηλασία στο δάσος, καταδύσεις, φύτευση δέντρων ή σαφάρι σε ένα πάρκο άγριας ζωής στην Αφρική,  που όλες θεωρούνται δραστηριότητες Οικοτουρισμού.

Ένα κρίσιμο χαρακτηριστικό του Οικοτουρισμού είναι η συμπερίληψη της τοπικής κοινότητας. Οι τουρίστες ενθαρρύνονται να δείχνουν μεγαλύτερο σεβασμό στους ντόπιους, να γνωρίζουν τις παραδόσεις, τα έθιμα και την κουζίνα τους και να ψωνίζουν από την περιοχή, έχοντας έτσι την ευκαιρία να αποκτήσουν βαθύτερη γνώση για αυτήν. Αυτό συμβάλλει στην πρόληψη της πολιτιστικής διάβρωσης και διασφαλίζει ότι ο οικοτουρισμός είναι πολιτιστικά ευαίσθητος και ωφέλιμος.

Ο οικοτουρισμός υπερβαίνει τις συνηθισμένες διακοπές, ωφελώντας τον άνθρωπο και το περιβάλλον μέσω προσεκτικού σχεδιασμού και ενσυνείδητου ταξιδιού. Φροντίζει για το μέλλον του περιβάλλοντος και την ευημερία των κατοίκων μιας περιοχής και δίνει προτεραιότητα στην εξερεύνηση των τοπικών πολιτισμών για να προσφέρει στον ταξιδιώτη μοναδικές στιγμές. Οδηγεί τελικά σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση για τους διαφορετικούς πολιτισμούς και το περιβάλλον, κάτι που συνοψίζει το τι πρέπει να είναι μια οικοτουριστική εμπειρία.

Ως υπεύθυνοι σχεδιασμού, είναι σημαντικό να λάβετε υπόψη σας την απόλαυση που θα βιώσουν οι επισκέπτες από τη συμμετοχή τους σε ένα τέτοιο υπεύθυνο ταξίδι. Προσπαθήστε να κάνετε τις διακοπές τους όσο το δυνατόν πιο άνετες. Διευκολύνετε τους ταξιδιώτες να γίνουν οικο-τουρίστες, παρουσιάζοντας συμπεριφορές που μπορούν να υιοθετήσουν σε όλη τη διάρκεια του ταξιδιού τους, και βεβαιωθείτε ότι δημιουργείτε στιγμές με νόημα σε όλη την πορεία.

1.1. Αρχές Oικοτουρισμού

Ο οικοτουρισμός στοχεύει στην παροχή θετικών εμπειριών τόσο για τους επισκέπτες όσο και για τους κατοίκους ενός τόπου, ελαχιστοποιώντας τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις του τουρισμού, ή ακόμα και δημιουργώντας όφελος για τη φύση και τους ανθρώπους σε οικονομικό, αναπτυξιακό ή πολιτιστικό επίπεδο. Η έννοια του οικοτουρισμού έχει πολλές προεκτάσεις ταυτόχρονα· αλλά αν πρέπει να συνοψιστεί, υπάρχουν τα 4 C (Conservation, Culture, Community και Commerce) του οικοτουρισμού που αποτελούν τις βασικές του αρχές.

1.2. Οφέλη και Πιθανές Απειλές του Οικοτουρισμού

Ο οικοτουρισμός παρέχει πολλά οφέλη για το περιβάλλον, τις τοπικές κοινότητες και την τουριστική βιομηχανία, εφόσον σχεδιαστεί και εφαρμοστεί σωστά.

ΟΦΕΛΗ

• Προωθεί την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση
• Εκπαίδευση τόσο για τους ντόπιους όσο και για τους τουρίστες
• Παρέχει ευκαιρίες εισοδήματος και απασχόλησης για τις τοπικές κοινότητες
• Ενθαρρύνει τη συντήρηση και τη διατήρηση των φυσικών πόρων
• Ενισχύει το σεβασμό απέναντι στους πολιτισμούς και τις παραδόσεις
• Προωθεί τη μείωση του αποτυπώματος του άνθρακα
• Υποστηρίζει τους τεχνίτες και τις μικρές επιχειρήσεις
• Δίνει έμφαση στην προστασία των απειλούμενων ζωικών και φυτικών ειδών

Παρόλο που ο οικοτουρισμός ενθαρρύνει τα υπεύθυνα ταξίδια και τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, ελλοχεύουν ορισμένες πιθανές απειλές. Ο προσεκτικός σχεδιασμός, η διαχείριση και η συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους φορείς θα πρέπει να θεωρούνται βασικά στοιχεία του οικοτουρισμού προκειμένου να μην αντιμετωπιστούν στην πράξη οι απειλές αυτές.

ΑΠΕΙΛΕΣ

• Απειλή για τις εγχώριες παραδόσεις: Η αυξημένη έκθεση στον τουρισμό μπορεί να αποδυναμώσει τον τοπικό πολιτισμό.
• Εποχικότητα: Οι θέσεις εργασίας μπορεί να είναι εποχιακές λόγω της οικοτουριστικής περιόδου σε ένα μέρος, κάτι που οδηγεί σε οικονομική αστάθεια για τις τοπικές κοινότητες.
• Πράσινο ξέπλυμα: Καθώς αυξάνεται η ζήτηση για οικοτουρισμό, ορισμένες επιχειρήσεις μπορεί να ισχυρίζονται ότι είναι «φιλικές προς το περιβάλλον» ή «βιώσιμες» για να επωφεληθούν οικονομικά, αλλά οι ισχυρισμοί τους να είναι παραπλανητικοί.

Εικόνα 5 earth.com

1.3. Το Μέλλον του Οικοτουρισμού: Τάσεις και Ευκαιρίες

Το ήξερες αυτό;

• 73% των millennials είναι πρόθυμοι να πληρώσουν περισσότερα για ταξίδια φιλικά προς το περιβάλλον. (πηγή: Nielsen)
• Το 55% των τουριστικών πρακτόρων αναμένουν ότι τα βιώσιμα ταξίδια θα αποτελέσουν βασική απαίτηση για τον ταξιδιωτικό προγραμματισμό τα επόμενα πέντε χρόνια. (πηγή: skift research)
• Το 71% των ταξιδιωτών παγκοσμίως δηλώνουν ότι θέλουν να ταξιδέψουν πιο βιώσιμα τους επόμενους 12 μήνες. (πηγή: Booking.com, Sustainably Travel Report 2022)
• 68% των ταξιδιωτών δήλωσαν ότι ενδιαφέρονται να μάθουν για τις τοπικές προσπάθειες βιωσιμότητας κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους. (πηγή: Virtuoso, αποτέλεσμα έρευνας 2022)

Καθώς ο κόσμος του οικοτουρισμού και της βιώσιμης ανάπτυξης συνεχίζει να αναπτύσσεται, το ίδιο συμβαίνει και με τη ζήτηση και το ενδιαφέρον για αυθεντικά και βιώσιμα ταξίδια. Με αυτόν τον μεγάλο ρυθμό ανάπτυξης και ζήτησης για τον Οικοτουρισμό, έχουν προκύψει και κάποιες νέες τάσεις.

• Η οικολογική πιστοποίηση γίνεται όλο και πιο σημαντική καθώς οι άνθρωποι προσελκύονται όλο και περισσότερο από τον οικοτουρισμό. Λαμβάνοντας πιστοποίηση, μπορείτε να προσφέρετε προστιθέμενη αξία στους ταξιδιώτες με οικολογική συνείδηση.
• Οι τουρίστες τείνουν όλο και περισσότερο να αναζητούν μια νέα πρακτική εμπειρία: να συμμετέχουν σε βιώσιμες πρακτικές, όπως η γεωργία, η χειροτεχνία ή το μαγείρεμα με τους ντόπιους κ.λπ.
• Οι εφαρμογές με προτάσεις οικοτουρισμού καθιστούν πολύ εύκολη τη σύνδεση των ταξιδιωτών σε όλο τον κόσμο με οδηγούς και καταλύματα. Με αυτόν τον τρόπο, μπορείτε να προσεγγίσετε πολύ περισσότερους ταξιδιώτες από ό,τι με τον παραδοσιακό τρόπο.

2. ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 

Υπάρχει ένας πολύ υψηλός αριθμός αφίξεων, που ανεβαίνει συνεχώς, με πάνω από 1,4 δισεκατομμύρια τουρίστες το 2024, και δυστυχώς, αυτό που παρατηρείται σε γενικές γραμμές είναι ότι οι άνθρωποι είναι πολύ πιο επιρρεπείς στη σπατάλη περισσότερων τροφίμων και νερού, στην υπερβολική χρήση πλαστικών, στη ρύπανση της φύσης και στην κατανάλωση περισσότερης ενέργειας. Εν ολίγοις, αυτό σημαίνει περισσότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, οι οποίες επιταχύνουν την κλιματική αλλαγή, θέτοντας σε κίνδυνο τα οικοσυστήματα, τις οικονομίες και τις ανθρώπινες κοινωνίες.

Ορισμένα στατιστικά στοιχεία καταδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη για πιο βιώσιμες και υπεύθυνες τουριστικές πρακτικές για τον μετριασμό των αρνητικών επιπτώσεων του τουρισμού στον πλανήτη:

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού των Ηνωμένων Εθνών (UNWTO) έχει προσδιορίσει ότι ο τουρισμός αντιπροσωπεύει περίπου το 8% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Μόνο τα αεροπορικά ταξίδια αντιπροσωπεύουν περίπου το 50% των εκπομπών που σχετίζονται με τον τουρισμό.

Αν λάβουμε υπόψη τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από τα ταξίδια, ο οικοτουρισμός συνήθως προωθεί τη χρήση των δημόσιων μέσων μεταφοράς, που είναι ένας από τους πιο φιλικούς προς το περιβάλλον τρόπος μετακίνησης.

Ο UNWTO εκτιμά ότι ο τουρισμός παράγει περίπου 1,5 δισεκατομμύρια τόνους αποβλήτων ετησίως και ότι είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πλαστικών αποβλήτων, που αποτελούν κάποια από τα πιο επιβλαβή απόβλητα για τη Γη.

Ο οικοτουρισμός είναι ένα είδος τουρισμού που ενθαρρύνει την ανακύκλωση, την αποφυγή υλικών μιας χρήσης και τον περιορισμό των αποβλήτων.

Το Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ανέφερε ότι έως και το 60% των μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO κινδυνεύουν να «αποδυναμωθούν ή να εμπορευματοποιηθούν» λόγω του μαζικού τουρισμού.

Ο οικοτουρισμός, σε αντίθεση με τον μαζικό τουρισμό, προωθεί ταξίδια μικρότερων ομάδων που ελαχιστοποιούν την όχληση των τοπικών κοινοτήτων. Οι οικοτουρίστες ενθαρρύνονται να εκτιμούν και να σέβονται τους τοπικούς πολιτισμούς κατά την εξερεύνηση ενός προορισμού. Επιπλέον, ο οικοτουρισμός συνεργάζεται με τους ντόπιους κατοίκους προσλαμβάνοντάς τους, ενθαρρύνοντας τους επισκέπτες να ψωνίζουν από αυτούς και τιμώντας τις γνώσεις τους για την περιοχή.

3. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ;

Πρώτα απ’ όλα, η Βιώσιμη Ανάπτυξη είναι μια συνεχής διαδικασία που απαιτεί διαρκή παρακολούθηση των επιπτώσεών της και, το σημαντικότερο, προληπτική δράση- και φυσικά, το ίδιο ισχύει και για τον Βιώσιμο Τουρισμό. Η Αειφορία έχει τις ρίζες της στην κατάλληλη ισορροπία των τριών αυτών διαστάσεων: της περιβαλλοντικής, της οικονομικής και της ηθικής (κοινωνικοπολιτιστικές πτυχές) της τουριστικής ανάπτυξης, ώστε να διασφαλίζεται η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της.

Ο Αειφόρος Τουρισμός δεν αναφέρεται σε ένα είδος Τουρισμού, αλλά είναι μάλλον μια φιλοδοξία για όλες τις μορφές τουρισμού να είναι βιώσιμες για τις επόμενες γενιές.

3.1.Στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ)

Ο οικοτουρισμός συνδέεται κατά κάποιο τρόπο με όλους σχεδόν τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ), ενώ ορισμένοι από αυτούς σχετίζονται στενά με τον οικοτουρισμό.

Παρακαλούμε αντιστοιχίστε τους ΣΒΑ με την περιγραφή και το σχετικό παράδειγμα των Ηνωμένων Εθνών: